Inmiddels hebben de meeste mensen weleens wat gehoord over bitcoin via het nieuws. Vaak wordt bitcoin dan in één adem genoemd met uiteenlopende zaken zoals criminaliteit en witwassen, snel rijk (of arm) worden en piramidespellen. In dit artikel proberen we je te voorzien van een objectieve kijk op wat bitcoin nou echt is.

De eerste cryptovaluta

Bitcoin is een uitvinding van een of meerdere anonieme personen, die opereerden onder het pseudoniem Satoshi Nakamoto. Het idee was om een ruilmiddel te ontwikkelen dat het mogelijk maakt om via het internet transacties te doen, zonder daarbij afhankelijk te zijn van centrale instanties zoals banken. Misschien ben je al bekend met andere vormen van directe uitwisseling via het internet (ook wel peer-to-peer genoemd), bijvoorbeeld vanuit het downloaden via Limewire of torrents. Ook hierbij vindt directe uitwisseling van data plaats, zonder tussenkomst van een centrale autoriteit. Bitcoin werkt op een vergelijkbare wijze, maar er wordt een hoeveelheid bitcoin uitgewisseld die een bepaalde waarde vertegenwoordigt. Bitcoin wordt gekenmerkt door directe, veilige, verifieerbare en onveranderlijke transacties tussen twee individuen, zonder tussenkomst van een bank of een dergelijke instantie.

In tegenstelling tot traditioneel geld zoals de dollar of euro, wordt de hoeveelheid bitcoins in de wereld niet bepaald door banken; alles is vastgelegd in de wijze waarop bitcoin is gecodeerd. Er komen dagelijks slechts een beperkt aantal bitcoins vrij, en deze worden verdeeld over iedereen die computerkracht inzet om bij te dragen aan het bitcoin netwerk. Dit wordt ook wel minen genoemd, en iedereen die over een computer beschikt kan hieraan meedoen. Als beloning ontvangt men vervolgens bitcoin, en hoe meer men bijdraagt, hoe groter deze beloning.

“Bitcoin wordt gekenmerkt door directe, veilige, verifieerbare en onveranderlijke transacties tussen twee individuen, zonder tussenkomst van een bank of een dergelijke instantie.”

Wat maakt bitcoin anders dan andere valuta?

Behalve het gebrek aan afhankelijkheid van een centrale autoriteit, zijn er nog tal van andere zaken waarop bitcoin zich onderscheidt van andere betaalmiddelen. Bovendien biedt bitcoin een aantal grote voordelen ten opzichte van de traditionele betaalmiddelen.

Deelbaarheid

De kleinste fractie waarin de euro is op te delen, is 1 cent. In het geval van contant geld, is dit in Nederland 5 cent. Bitcoin is op te delen in honderd miljoen deeltjes, waardoor het mogelijk wordt om microtransacties uit te voeren. Zo’n honderdmiljoenste deeltje van een bitcoin wordt ook wel een satoshi genoemd, of kortweg sat. Eén satoshi is dus 0.00000001 bitcoin.

Beperkte voorraad

Valuta zoals de euro of dollar hebben een onbeperkte voorraad, wat inhoudt dat centrale banken de bevoegdheid en mogelijkheid hebben om, wanneer zij dat willen, de waarde van de munt te beïnvloeden of manipuleren relatief ten opzichte van een andere munt, bijvoorbeeld door het creëren van meer geld. Dit leidt tot inflatie: over de jaren heen worden huizen duurder, de prijzen in de supermarkt gaan geleidelijk omhoog, de koersen van aandelen stijgen… Maar je kan het ook andersom bekijken: de koopkracht van geld neemt af ten opzichte van alle andere goederen of producten, omdat er meer geld in de economie terechtkomt.

Bitcoin heeft een beperkte voorraad. Er zal nooit meer dan 21 miljoen bitcoin in omloop zijn in de hele wereld. Op dit moment zijn er ongeveer 18,6 miljoen bitcoins gecreëerd, bijna 90% van de maximale voorraad is dus al in omloop! Ieder uur komt daar een vast aantal bij dat wordt verdeeld over de miners, maar dit aantal wordt door de jaren heen steeds minder. Ongeveer eens per vier jaar vindt er namelijk een zogeheten halving plaats, waarbij de hoeveelheid bitcoin die er dagelijks bij komt, wordt gehalveerd. De volgende halving zal plaatsvinden medio mei 2024. Uiteindelijk zal de allerlaatste bitcoin pas gemined worden rond het jaar 2140.

Op dit moment is het zo dat er 6,25 bitcoin vrijkomt per blok dat wordt gemined. Aangezien het ongeveer 10 minuten duurt om een blok te minen, betekent dit dat het totale aantal bitcoin dagelijks met ongeveer 900 stuks toeneemt. Vanaf de volgende halving in 2024 neemt dit aantal af naar 450, enzovoort.

Waar regulier geld geleidelijk in waarde afneemt, is bitcoin zodanig geconstrueerd dat de waarde juist zal toenemen. Onder de voorwaarde dat bitcoin meer en meer wordt omarmd door mensen wereldwijd, zal de prijs toenemen, zeker omdat de digitale munt vanwege de halvings steeds schaarser wordt. Tot nu toe lijkt dit ook zeker op te gaan; hoewel er soms ook flinke dalingen plaatsvinden, is sinds het bestaan van bitcoin duidelijk een stijgende lijn te zien in de waarde ervan. Omdat de waarde van bitcoin zo volatiel is met zijn grote prijsschommelingen, lijkt het middel voorlopig ongeschikt voor normale betalingen. Men wil natuurlijk niet zomaar bitcoin accepteren in plaats van euro’s, wanneer de waarde in een halve dag tijd flink kan toe- of afnemen, met alle risico’s van dien. Daarom wordt bitcoin vaak vooral gebruikt als ‘store of value’; een soort digitaal goud, dat zich nog in de beginfase bevindt en zich daarom erg goed leent voor investeringsdoeleinden.

Een nieuwe technologie, met een breed scala aan mogelijkheden

De ontdekking heeft ook een geheel nieuwe markt gecreëerd die het mogelijk maakt om massaal te speculeren op bitcoin en andere cryptovaluta. Velen daarvan zijn gebaseerd op de technologie van bitcoin, en proberen juist de onderliggende techniek te verbeteren, of zien in de technologie ook andere toepassingen behalve de functie van waardeoverdracht. Zo is het mogelijk om allerlei soorten data versleuteld op te slaan op het blockchainnetwerk; de gedachte is dat deze technologie veel administratieve handelingen zal kunnen automatiseren, doordat processen die momenteel mankracht vergen, worden verwerkt in code.

Welk probleem lost bitcoin op?

Voordat bitcoin bestond, zijn er al pogingen gedaan om een digitaal betalingssysteem te ontwikkelen dat peer-to-peer werkt, direct van persoon tot persoon dus. Dit bleek een uitdagende klus, want als iets digitaal is én er is geen toezichthoudende instantie die de boel in de gaten houdt, hoe voorkom je dan fraude? Wanneer het om contant geld gaat, is het lastig om het geld zodanig te vervalsen dat je niet meteen door de mand valt. Het girale geld (dat we op onze bankrekening hebben staan) is eigenlijk ook digitaal geld, want dit kunnen we uitwisselen zonder dat er fysieke overdracht plaatsvindt, maar dit wordt beheerd door de banken, die toezicht hebben op de transacties. Digitaal geld zónder toezichthebbende autoriteit leek onmogelijk, want hoe voorkom je dat het systeem gehackt wordt, of dat men digitale muntjes simpelweg kopieert?
Om dit probleem op te lossen, werd door Satoshi Nakamoto het principe van de blockchain bedacht. Deze geniale uitvinding creëert een zichzelf controlerend systeem, waarbij alle transacties worden bijgehouden in een openbaar register. Dit register wordt continu wordt bijgewerkt op alle nodes (computers die onderdeel uitmaken van het bitcoinnetwerk en die een kopie van de blockchain hebben opgeslagen).

De blockchain is een concept dat best lastig is om te begrijpen. Voor uitgebreidere informatie kan je terecht bij ons artikel waarin meer uitleg wordt gegeven over de blockchain. Het belangrijkst om te onthouden in het kader van bitcoin, is dat de blockchain een trustless system faciliteert. Dat wil zeggen: het systeem zorgt ervoor dat transacties naar behoren kunnen worden uitgevoerd, zonder dat de betrokken individuen op elkaar moeten vertrouwen. Dit was een cruciale voorwaarde om een digitaal peer-to-peer betalingsmiddel enige kans van slagen te geven.

“Digitaal geld zónder toezichthebbende autoriteit leek onmogelijk, want hoe voorkom je dat het systeem gehackt wordt, of dat men digitale muntjes simpelweg kopieert?”

Bitcoin is eigendom, geld op de rekening is een vordering op de bank

Zoals eerder uitgelegd, wordt al het girale geld (het geld dat op je bankrekening staat) beheerd door jouw bank. Hoewel men dit geld ziet als het eigen geld, heeft men het niet in eigen beheer; men vertrouwt dus bank erop, dat die verantwoordelijk omgaat met het geld. Bij Bitcoin is dit pertinent niet het geval; je bezit een stukje code dat daadwerkelijk jouw eigendom is en een bepaalde waarde vertegenwoordigt. Alleen jijzelf beheert deze bitcoin, niet de bank. Het feit dat bitcoin sinds zijn geboorte een groeiend aantal gebruikers kent, duidt erop dat een groeiende groep mensen hier de toegevoegde waarde van inziet. Interessant is het ook, om op te merken dat bitcoin het levenslicht zag in de nasleep van de vorige financiële crisis (ook wel de kredietcrisis genoemd) van 2008. Hoewel een grote groep investeert in bitcoin omdat men verwacht dat de vraag (en daarmee ook de prijs) zal toenemen, spelen idealistische motieven vaak ook een rol bij voorstanders van bitcoin. Be your own bank is een veelgehoorde kreet in dit wereldje. 

Wat zijn de nadelen van Bitcoin?

Zoals met iedere nieuwe technologie is deze niet direct optimaal; dit geldt ook voor bitcoin. Er zijn een aantal nadelen denkbaar, bijvoorbeeld de variabele prijs. Misschien blijkt bitcoin ook op de lange termijn beter geschikt als een soort digitale variant van goud in plaats van een betaalmiddel. Maar ook dan kan de volatiliteit een drempel zijn voor de globale adoptie. Echter zal de mate waarin de koers schommelt, afnemen naarmate bitcoin groeit. 
Bitcoin is vooral een belegging, (nog) geen betaalmiddel;
-De variabele prijs maakt dat mensen de bitcoin vooral gebruiken om op te speculeren, het wordt dan ook weinig gebruikt als echt betaalmiddel. Het zou heel goed kunnen dat wanneer je precies dezelfde boodschappen doet je de ene dag 0.025 bitcoin betaalt en de volgende dag opeens 0.04 bitcoin. Zo zijn je boodschappen opeens een stuk “duurder” geworden wanneer je enkel naar het aantal bitcoin kijkt.

Daarnaast is het ook sowieso moeilijk om je boodschappen in bitcoins te betalen, want hoeveel bitcoin is een zak chips van € 1,49? De meeste mensen weten nog goed hoe het was bij de invoering van de euro: “hoeveel gulden is dat?”, werd dan gevraagd. En wat een rompslomp het dan was om dat iedere keer uit te rekenen.
Elke keer een andere wisselkoers hanteren bij het doen van je boodschappen is dan ook niet iets wat veel mensen willen doen.

Transacties kunnen duur zijn

Wanneer de prijs van bitcoin snel stijgt, kunnen de transactiekosten (fees) ook in rap tempo oplopen, zoals momenteel het geval is. Op het moment van schrijven kost het bijna 10 dollar om een enkele bitcoin transactie op het volgende block binnen de blockchain vast te leggen. Tijdens het hoogtepunt van de afgelopen bitcoin bubbel in december 2017 waren de transactiekosten van één bitcoin-transactie zelfs meer dan 35 dollar.
Een update aan het bitcoin-protocol, genaamd Segwit (kort voor “segregated witness”), heeft de kosten voor transacties aanzienlijk doen verminderen. De uitrol van deze update vond plaats in het eerste kwartaal van 2018 en heeft gezorgd voor een aanzienlijke daling van de transactiekosten. Hoewel de koers op moment van schrijven dubbel zo hoog staat als tijdens de piek van 2017, zijn de transactiekosten alsnog een stuk lager dan toentertijd. Desalniettemin is 10 dollar behoorlijk aan de prijs, als je vergelijkt met de kosten tijdens een rustigere periode.

Bitcoin is (op dit moment) nog redelijk traag

VISA, een bedrijf dat één van de populairste betalingssystemen ontwikkelt, claimt 65.000 transacties per seconde te kunnen verwerken. Verhalen op het internet variëren echter van 1.700 tot 24.000 transacties per seconde. Wat het getal ook werkelijk is, wanneer je met je pinpas betaalt, gebeurt dit vrijwel altijd binnen enkele seconden.
Bitcoin kan op moment van schrijven slechts 7 transacties per seconde verwerken. Dit maakt het een enorm traag betaalmiddel, vooral wanneer je vergelijkt met sommige andere cryptovaluta die claimen dat zij zelfs een hoger aantal transacties kunnen verwerken dan VISA. Wanneer je met bitcoin betaalt, kan het in gevallen van grote drukte soms zelfs uren duren voordat je betaling bevestigd is. Dit maakt het een ongeschikt alternatief ten opzichte van de bekende betaalsystemen die reeds in omloop zijn.

Verbetering van de transactiesnelheid – Lightning netwerk
Hoewel bitcoin op dit moment nog traag is, gaat het Lightning Protocol (een software upgrade), daar verandering aan brengen. Het Lightning netwerk vormt een extra laag bovenop de blockchain, en gungeert als een apart betalingskanaal dat wordt gevormd tussen twee partijen die een transactie willen doen.

Wanneer de volledige versie is uitgerold, moet het in theorie mogelijk zijn voor bitcoin om miljoenen transacties per seconde verwerken. Het is nog onduidelijk wanneer het zover zal zijn; voorlopig bevindt het Lightning netwerk zich nog in de ontwikkelingsfase